Χριστουγεννιάτικο δέντρο: ένα έθιμο με αρχαιοελληνικές καταβολές

Εμφανίσεις: 162

Το έθιμο του Χριστουγεννιάτικου δέντρου ήρθε στην Ελλάδα από τον Όθωνα, όμως είχε ήδη αρχαιοελληνικές καταβολές. Η Ειρεσιώνη, ήταν κότινος (κλαδί αγριελιάς) τον οποίο στόλιζαν με γιρλάντες από κόκκινο και λευκό μαλλί (εἶρος=μαλλί προβάτου) και με τους πρώτους φθινοπωρινούς καρπούς (καρύδια, σύκα, αμύγδαλα, κάστανα κ.ά.), μπουκαλάκια με λάδι, μέλι και κρασί. Στη συνέχεια το κλαδί αυτό το περιέφεραν στους δρόμους της Αθήνας, τραγουδώντας τις καλένδες από σπίτι σε σπίτι και στο τέλος το κρεμούσαν πάνω από την εξώπορτά τους, μέχρι τον επόμενο χρόνο.

Για τους αρχαίους το έθιμο αυτό ήταν απόρροια ευγνωμοσύνης για τη γονιμότητα του έτους που πέρασε και την παράκληση να συνεχιστεί και το επόμενο έτος.

Στο Βυζάντιο, ο πρώτος που είχε την ιδέα να στολίσει κλαδιά ελάτου με πολύχρωμα κεριά, ήταν ο Μιχαήλ Γ’ «ο Μέθυσος» (842-867 μ.Χ.). Κατά την εορτή των Χριστουγέννων, μάλιστα: «…κατά διαταγήν του επάρχου της (κάθε) πόλεως, ου μόνον καθαρισμός των οδών εγένετο, αλλά και στολισμός διαφόρων κατά διαστήματα στηνομένων στύλων με δενδρολίβανα, κλάδους μύρτου και άνθη εποχής…» (Φαίδωνος Κουκουλέ στο «Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός» τ. στ΄, σελ. 152).

Πριν το έθιμο καθιερωθεί όπως το ξέρουμε σήμερα, από τη δεκαετία του 1950 περίπου, υπήρχε το έθιμο του Χριστόξυλου. Στα χωριά της βορείου Ελλάδας κυρίως, ένα κούτσουρο από πεύκο, ελιά ή άγρια κερασιά, έκαιγε για ένα δωδεκαήμερο, από τα Χριστούγεννα μέχρι τα Φώτα και έδιωχνε τους καλικάντζαρους μέχρι να εξαφανιστούν στα Θεοφάνεια.  

Το έθιμο όμως όπως το ξέρουμε σήμερα, το έφερε ο Όθωνας στον ελλαδικό χώρο το 1833. Πρώτα στόλισε τα ανάκτορα του Ναυπλίου και στη συνέχεια ένα τεράστιο έλατο είχε τοποθετηθεί στο σημερινό Πεδίο του Άρεως, στολισμένο με παιχνίδια. Για το λόγο αυτό, είχε τοποθετήσει και δύο Βαυαρούς φρουρούς για να μην κλέψει κανείς κάποιο στολίδι.

Όπως και να 'χει, το έθιμο αυτό με τις μακρινές του καταβολές, εξακολουθεί να μας διασκεδάζει και να μας κάνει να αισθανόμαστε την πολύχρωμη μαγεία των Χριστουγέννων λίγο παραπάνω.

Χρόνια Πολλά! 

Μαυρογονάτου Αφροδίτη, MA αρχαιολόγος